منكوقاآن « 1 » بواسطه عصيانى كه از طرف ييسو بظهور رسيده بود قرااغول را خانيت داد . او با اعزاز تمام بازگشت ولى در بين راه بمرد . منكوقاآن مملكت را به نام پسرش كه هنوز طفل بود موسوم فرمود و زمام پادشاهى به خاتون اوهرغنه « 2 » داد . تتمهء احوال در جاى خود مسطور است . ذكر سلاطين خوارزم اول ايشان قطب الدين محمد خوارزمشاه بود . پدرش بلكاتكين غرجه غلام بود . « 3 » بلكاتكين در اواخر عهد سلجوقى شغل طشت‌دارى داشت و خوارزم در وجه وظايف بيت الطشت معدود بود . قطب الدين محمد پسر بزرگتر او در سال 491 خوارزمشاه شد و در مدت بيست و نه سال سلطنت ، يك سال خود نزد سلطان سنجر مىرفت و يكسال پسر خود اتسز را مىفرستاد . محمد خوارزمشاه در سال 520 وفات يافت . اتسز بعد از پدر اتسز بر تخت نشست . ابتدا مورد مراحم سنجر بود تا آنگاه كه تمرد آغاز كرد . سنجر به كرّات قصد او كرد و هر بار اتسز عذر مىخواست و سنجر نيز از گناه او مىگذشت . اتسز در نهم جمادى الاخر سال 551 درگذشت . سلطان ايل ارسلان در سوم رجب سال 551 افسر خوارزمشاهى بر سر نهاد برادر خردتر ، سليمانشاه را

--> ( 1 ) - منكوقاآن بن تولى خان بن چنگيز خان . ( 2 ) - هرغنه يا اورقينه زوجه قراهلاكو بن ماتيكان ( يا ماسكان ) بن جغتاى بن چنگيز خان . ( 3 ) - در اينجا سهوى رخ داده ، زيرا قطب الدين محمد پسر نوشتكين غرجه است و نوشتكين غلام بلكاتگين . عبارت تاريخ جهانگشاى ( چاپ ليدن ج 2 / ص 1 ) چنين است : بكاتكين يكى بود از اركان مملكت سلجوقيان . . . از غرجستان غلامى ترك خريده است نام او انوشتكين غرجه بود . . . اسم طشت‌دارى داشت و خوارزم در آن روزگار در عداد وظيفهء طشت‌خانه بود . . . از او پسران بودند . پسر بزرگتر قطب الدين محمد .